การวิเคราะห์สารัตถะการปฏิบัติสมาธิในพุทธปรัชญาเถรวาท = An Analysis of the Essence of Meditation Practice in Theravada Buddhist Philosophy

Copies in the library

About this title

Title

การวิเคราะห์สารัตถะการปฏิบัติสมาธิในพุทธปรัชญาเถรวาท = An Analysis of the Essence of Meditation Practice in Theravada Buddhist Philosophy

Author

ศรีวิไล สินประเสริฐ

Published

นครปฐม : มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2565

Language

Thai

Notes

วิทยานิพนธ์เรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาสมาธิในพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาสารัตถะการปฏิบัติสมาธิตามหลักการเชิงพุทธปรัชญาเถรวาท และ 3) เพื่อวิเคราะห์สารัตถะของการปฏิบัติสมาธิในพุทธปรัชญาเถรวาท ซึ่งเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากพระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือ เอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และอื่นๆ ผลการศึกษาพบว่า สมาธิในทางพระพุทธศาสนา หมายเอาจิตที่ตั้งมั่นในอารมณ์เดียวในทางกุศลเป็นสมาธิตามหลักอริยมรรคมีองค์ 8 ที่เริ่มต้นด้วยสัมมาทิฏฐิ มีปัญญารู้เข้าใจสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง ในหลักของอริยสัจ 4 อย่างที่ตถาคตค้นพบพร้อมนำมาแสดงให้สัตว์โลกได้รู้ตาม เป็นสมาธิที่ควรคู่แก่การใช้งาน การแก้ปัญหาชีวิต การบำบัดโรคทางกายจิต และความเจริญก้าวหน้าแห่งสมาธิ สู่วิปัสสนาอันเป็นทางแห่งปัญญาจะทำให้รู้เท่าทันความทุกข์ ตลอดจนถึงหนทางหรือวิธีแห่งการดับความทุกข์อย่างถูกต้องได้เป็นอย่างดี ซึ่งเป็นผลจากสมาธิจิตหรือจิตเป็นสมาธิโดยแท้ สารัตถะการปฏิบัติสมาธิตามหลักการเชิงพุทธปรัชญาเถรวาท หมายเอาการปฏิบัติสมาธิเพื่อบรรลุธรรมนั้น จึงถือเป็นสารัตถะหรือแก่นแท้จริง ๆ ของการปฏิบัติสมาธิ ซึ่งคำว่า “การบรรลุ” หมายถึง การได้ การเข้าถึง การสำเร็จ การทำให้แจ้ง เมื่อมุ่งศึกษาในเนื้อหาของพระพุทธศาสนาเถรวาท และเมื่อนำมารวมกับคำว่า “ธรรม” จึงทำให้การบรรลุธรรมหมายถึง การได้ การเข้าถึง การสำเร็จ หรือการทำให้แจ้งธรรม ตั้งแต่การเข้าใจธรรมในระดับต้นๆ คือ ระดับโลกิยะ จนถึงเข้าใจเข้าถึงธรรมในระดับมรรคผล คือระดับโลกุตระในพระพุทธศาสนาเถรวาท ผลการวิเคราะห์สารัตถะการปฏิบัติสมาธิตามหลักการเชิงพุทธปรัชญาเถรวาท หมายเอา การปฏิบัติสมาธิเพื่อบรรลุหรือเข้าถึงความเป็นพระอริยบุคคลผู้หลุดพ้นจากกิเลสอาสวะทั้งปวง ตลอดจนสามารถนำสมาธิไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การเรียน การทำงาน การมีสุขภาพที่ดี และการอยู่ร่วมกับคนในสังคม เป็นต้น เพื่อเป็นการพัฒนาร่างกาย จิตใจ และปัญญาให้เข้าถึงประโยชน์ในภพนี้ ประโยชน์ ในภพหน้า และประโยชน์สูงสุดต่อไป The objectives of this thesis were 1) to study meditation in Buddhism 2) to study the essence (Saratta) of meditation practice based on Theravada Buddhist philosophy and 3) to analyze the essence of meditation practice in Theravada Buddhist philosophy. It was a qualitative research by studying the Tripitaka, commentaries, books, documents, and other related researches. The results of the study found that Meditation in Buddhism refers to mind that is concentrated in a virtuous way as meditation based on the Noble Eightfold Path that begins with right view (Samma-ditthi), having the wisdom to know and understand things as a matter of fact in the principles of the Four Noble Truths as discovered by Tathagata and ready shown to all living creatures, a meditation that should be appropriate for use, live problem solving, physical therapy and the progression of meditation to introspection (Vipassana), the path of wisdom that made us aware of suffering, altogether with the path or method of correct cessation of suffering which was the result of mental concentration or the concentration mind. The essence of meditation practice based on Theravada Buddhist Philosophy means to practice meditation to attain the Dharma which regarded to the essence of meditation. The word “attainment” means gaining, accessing, achieving, and enlightening when focusing on the content of Theravada Buddhism and when combined with the word “dharma”. Therefore enlightenment means to obtaining, accessing, accomplishing, and notifying. When concentrating on the content of Theravada Buddhism means to obtaining, accessing, accomplishing, or enlightenment from the understanding of the Dhamma at an early the level (Lokiya) until understanding and reaching the Dharma at the level of morality: a level in Tharavada Buddhism. The results of the analysis of the essence of meditation practice based on Theravada Buddhist philosophy were to meditation practice for attaining the noble one who was freed from all defilements. In addition to being able to effectively apply mediation in daily life such as studying, working, having good health and coexistence with people in society for as to develop the body, mind, and wisdom to gain access to the benefits both in this life, n