การศึกษาเชิงวิเคราะห์การพัฒนากุศลจิตในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ = An Analytical Study Of Kusala Citta Development in the Abhidhammatthasangaha Scripture

Copies in the library

About this title

Title

การศึกษาเชิงวิเคราะห์การพัฒนากุศลจิตในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ = An Analytical Study Of Kusala Citta Development in the Abhidhammatthasangaha Scripture

Author

แม่ชีจิราพร ทิพย์ดวงรัตน์

Published

นครปฐม : มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2567

Language

Thai

Notes

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาคำสอนเรื่องกุศลจิตในคัมภีร์พระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษากุศลจิตในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ 3) เพื่อวิเคราะห์ฺการพัฒนากุศลจิตในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพเอกสารโดยการศึกษาใช้ข้อมูลปฐมภูมิ ได้แก่ พระไตรปิฎก และข้อมูลทุติยภูมิ ได้แก่ อรรถกถา ตำรา เอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้องและสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 10 รูป/คน จากนั้นจึงได้วิเคราะห์ข้อมูลและตอบวัตถุประสงค์ด้วยวิธีเชิงพรรนณา ผลการวิจัย พบว่า กุศลจิต หมายถึง ธรรมชาติที่ทำบาปธรรมให้หวั่นไหว หรือ สภาพธรรมที่ทำลายบาปธรรมอันบัณฑิตพึงรังเกียจให้หมดไป กุศลเป็นสภาพที่ปรากฏขึ้นในจิตใจก่อน โดยการชำระบาปธรรมในจิตใจให้หมดไปเป็นเบื้องต้น เพื่อจะเป็นฐานรองรับความสะอาดที่เป็นสภาพของบุญเข้าไปแทนที่ในจิตใจ หรือ กุศลเป็นสภาพที่ทำการงดเว้นจากอกุศลบาปธรรมทั้งปวง เช่น กุศลกรรมบถ 10 หนทางที่ให้เกิดกุศลกรรม ได้แก่ งดเว้นจากกายทุจริต 3 วจีทุจริต 4 และมโนทุจริต 3เมื่องดเว้นได้เรียกว่า กุศล กุศลจิตจัดเข้าในพระพุทธพจน์บทว่า “สพฺพปาปสฺส อกรณํ” แปลว่า การไม่ทำบาปทั้งปวง ส่วนบุญจัดเข้าในพระพุทธพจน์บทว่า “กุสลสฺสูปสมฺปทา” แปลว่า การทำความดีให้เต็มที่ แต่ทั้ง 2 อย่างนี้ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์อันเดียวกัน ตามพระพุทธพจน์บทที่ว่า “สจิตฺตปริโยทปนํ” แปลว่า การชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว กุศลจิตในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะมี 3 ระดับ คือ มหากุศลจิต 8 เกี่ยวเนื่องกับการให้ทาน รักษาศีลและเจริญภาวนา รูปาวจรกุศล 5 เกี่ยวเนื่องกับการปฏิบัติสมาธิด้วยรูปฌาน ส่วนอรูปาวจรกุศล ๔ เกี่ยวเนื่องกับการปฏิบัติสมาธิด้วยอรูปฌาน การพัฒนากุศลจิตในคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะมี 3 ระดับ คือ (1) การพัฒนากุศลจิตระดับเบื้องต้น ได้แก่ มหากุศลจิต 8 ด้วยวิธี ทำทาน รักษาศีล เจริญภาวนา (2) การพัฒนากุศลจิตระดับกลาง รูปาวจรกุศล 5 และ อรูปาวจรกุศล ๔ ด้วยวิธี การเจริญสมถกรรมฐานสภาพจิตที่เข้าถึงรูปฌาน อรูปฌาน (3) การพัฒนากุศลจิตระดับสูง ได้แก่ โลกุตตรกุศล เจริญสติปัฏฐาน 4 ยกจิตเข้าสู่วิปัสสนาพิจารณาไตรลักษณ์ สามารถปหานอนุสัยกิเลส โดยสมุจเฉทปหาน The objectives of this thesis are as follows: 1) to study the teachings on kusala citta in Buddhist scriptures 2) to study Kusala Citta in the Abhidhammatthasangaha Scripture 3) to analyze the development of kusala citta in the Abhidhammatthasangaha Scripture. This Research Study is a documentary qualitative research. All data were collected from the Tripitaka, Commentary and related documents and researches. It was also collected data from 10 key informants through in-depth interview. Data were analyzed and presented by description. The Results of Research found that: Kusalacitta in Buddhism refers to the nature that causes sinfulness to be shaken or destroy demerit that is shameful by the wise. It firstly appears in the mind to purify demerit and to be a base to support merit in the mind instead. The wholesome states are to restrain unwholesome states, namely ten wholesome meritorious ways consisting of 3 corrupt bodies, 4 corrupt speeches and 3 corrupt minds. It can be concluded into the Buddha’s words that: sabbapāpassa akaraṇaṃ, Kusalassupasampadā, Sacittapariyodapanam”. Kusalacitta in the Abhidhammathasangha scripture refers to 8 Mahaggata Kusala cittas dealing with meritorious deeds, 4 Rupavacara Kusalacittas dealing with form of Jhāna and 4 Arupavacara Kusalacittas dealing with formless of Jhāna. There are three levels of development of wholesome state of consciousness as depicted in the Abhidhammathasangha as follows: 1.The 8 Mahaggata Kusala cittas could be developed by giving alms, being aware of the precepts, and practicing meditation 2.The 4 Rupavacara Kusalacittas could be developed by cultivating 4 states of form meditation till attaining the 4 states of form absorptions. The 4 Arupavacara Kusalacittas could be developed by cultivating 4 states of formless meditation till attaining the 4 states of formless absorptions. 3.The Lokuttara Kusalacitta could be developed by practicing the 4 states of mindfulness foundation. Then it should be done by realizing the 3 characteristics as the insight meditation. By this way, the insight meditation can extinguish the profound defilements absolutely.