บูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าที่มีอิทธิพลต่อประชาชนจังหวัดมหาสารคาม = The Integration of Theravada Buddhist Philosophy Principle That Appeared in The Boon Berk Fa Event That Influenced to The People in Maha Sarakham Province

Copies in the library

About this title

Title

บูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าที่มีอิทธิพลต่อประชาชนจังหวัดมหาสารคาม = The Integration of Theravada Buddhist Philosophy Principle That Appeared in The Boon Berk Fa Event That Influenced to The People in Maha Sarakham Province

Author

พระครูญาณโพธารักษ์ อภิญาโณ (ปาปะขำ)

Published

นครปฐม : มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2566

Language

Thai

Notes

ดุษฎีนิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับงานบุญเบิกฟ้า 2) เพื่อศึกษาหลักพุทธปรัชญาที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าจังหวัดมหาสารคาม 3) เพื่อบูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าที่มีอิทธิพลต่อประชาชนจังหวัดมหาสารคาม 4) เพื่อนำเสนอองค์ความรู้เกี่ยวกับบูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าที่มีอิทธิพลต่อประชาชนจังหวัดมหาสารคาม โดยการศึกษาและวิเคราะห์ข้อมูลจากพระไตรปิฎก ตำราและเอกสารที่เกี่ยวข้องเป็นหลักและการสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มพระสังฆาธิการที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญด้านประเพณีบุญเบิกฟ้า จำนวน 2 รูป กลุ่มผู้เชี่ยวชาญด้านพุทธศาสนา/นักวิชาการศาสนา จำนวน 3 รูป/คน และกลุ่มนักวิชาการศาสนา/วัฒนธรรม จำนวน 3 คน รวมทั้งสิ้น จำนวน 8 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา นำเสนอข้อมูลเชิงพรรณนา ผลจากการวิจัยพบว่า: 1. แนวคิดเกี่ยวกับงานบุญเบิกฟ้า เป็นชื่องานประเพณีที่สืบเนื่องมาจากภูมิปัญญาความเชื่อดั้งเดิม ของสังคมเกษตรกรรมชาวอีสานมาตั้งแต่สมัยโบราณว่า เมื่อถึงวันเดือน 3 ขึ้น 3 ค่ำ จะเป็นวันที่ “กบบ่มีปาก นากบ่มีฮูขี้ ฟ้าสิไข ปักตุฝน” แสดงว่าฤดูแห่งการทำนาเริ่มขึ้นแล้ว ผู้สูงอายุในชุมชนที่มีประสบการณ์จะบอกให้ลูกหลาน และคนทั้งหลายช่วยกันขน ปุ๋ยขี้วัว ขี้ควายไปใส่นา ให้อาหารแก่ดิน ตอบแทนบุญคุณของแผ่นดิน โดยมีสำนึกว่าเมื่อดินเป็นผู้ให้อาหาร หรือผลิตผลอาหารแก่มนุษย์ มนุษย์จึงต้องรู้จักทดแทนบุญคุณ เดือน 3 ยังเป็นเดือนที่คนอีสานเห็นว่าเป็นเดือนที่อุดมสมบูรณ์ในรอบปี ถือเป็นเดือนแห่งความอุดมสมบูรณ์ที่สุดของปี เพราะคนอีสานจะเก็บเกี่ยวผลิตผลขึ้นยุ้งฉางเก็บตุนไว้อย่างเพียบพร้อม ด้วยเหตุดังกล่าวนี้ สามารถสรุปสาระสำคัญของประเพณีบุญเบิกฟ้า มีประโยชน์ต่อวิถีชีวิตและจิตใจของเกษตรกร ได้แก่ 1. ด้านภูมิปัญญาชาวบ้าน เกี่ยวกับแนวคิดในพิธีกรรมต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดปรัชญาในการประกอบอาชีพ ให้เห็นถึงแก่นแท้คติความเชื่อของคนโบราณที่ยังคงรักษาไว้อย่างมีคุณค่าเฉพาะถิ่น ก่อให้เกิดประโยชน์มากมายต่อส่วนรวม 2. ด้านเกษตรกรรม เป็นการดูแลรักษาสภาพดินให้มีความอุดมสมบูรณ์ ไม่ใช้สารเคมีหรือเผาทำลายหน้าดินให้เกิดความเสียหาย ซึ่งจะส่งผลต่อผลผลิตทางการเกษตรได้ 3. ด้านการสืบสาน เป็นการถ่ายทอดภูมิความรู้และคติความเชื่อจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่งก่อให้เกิดคุณค่าอย่างชาญฉลาดทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม 2. หลักพุทธปรัชญาที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าจังหวัดมหาสารคาม ได้แก่ 1. หลักศรัทธา เป็นผู้มีความเชื่อมั่นศรัทธาต่อพุทธศาสนา ต่อคติความเชื่อ เพราะได้ทำบุญเป็นประจำทุกปี ทำให้รู้จักเสียสละไม่ตระหนี่ถี่เหนียว 2. หลักกตัญญู รู้คุณต่อผืนนา สิ่งแวดล้อม ดินฟ้าอากาศ ตลอดจนเทพต่าง ๆ ที่เชื่อว่าเป็นผู้บันดาลฝนและธัญญาหารเช่น พญาแถน และพระแม่โพสพ เป็นต้น 3. หลักประหยัด เช่น รู้จักเก็บข้าวไว้ในยุ้งฉางอย่างมีระเบียบ แม้แต่จะ ตักออกก็ยังมีพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ ช่วยเตือนสติไม่ให้ใช้ข้าวอย่างสุรุ่ยสุร่าย 3. บูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าที่มีอิทธิพลต่อประชาชนจังหวัดมหาสารคาม ทำให้เกิดอัตลักษณ์เฉพาะของจังหวัดมหาสารคม เป็นพลังดึงดูดให้ทุกคนสนใจศึกษาภูมิปัญญาชาวบ้าน (Soft Power) และความสามัคคีของทุกภาคส่วนที่ได้ร่วมกันจัดงานประเพณี 4. องค์ความรู้จากการบูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่ปรากฏในงานบุญเบิกฟ้าที่มีอิทธิพลต่อประชาชนจังหวัดมหาสารคาม จึงเป็นไปตามหลัก ISH มีเป้าหมาย ย่อมเป็นเข็มทิศ เป็นเส้นทางสู่ความงดงามให้ชีวิตในยุคปัจจุบัน เพื่อการเสนอองค์ความรูปใหม่เป็นเป็นไปตามรูปแบบในบริบทปัจจุบัน ดังแผนภูมิภาพข้างล่างนี้ The objectives of this thesis were 1) to study the concept of beliefs in the Boon Berk Fa event 2) to study the Buddhist philosophy principle that appeared in the Boon Berk Fa event 3) to integrate Theravada Buddhist philosophy principle that appeared in the Boon Berk Fa event to promote tourism in Roi Et Province and 4) to present knowledge about the integration of beliefs that appeared in the Boon Berk Fah based on Theravada Buddhist philosophy principle to promote tourism in Roi Et Province by studying and analyzing information from the Tripitaka, Mainly textbooks and related documents and in-depth interviews, a group of monks with knowledge and expertise in the Boon Berk Fah tradition, 2 of Buddhist ecclesiastical officials, 3 of Buddhist experts, and 3 of religious academics, total of 8 persons. After that, analyzing the content was analyzed, presenting descriptive information. The results of the research revealed that: 1. Concepts about