วิเคราะห์กระบวนการของขันธ์ 5 ตามหลักพุทธญาณวิทยา = An Analysis the Process of the Five Aggregates According to Buddhist Epistemology

Copies in the library

About this title

Title

วิเคราะห์กระบวนการของขันธ์ 5 ตามหลักพุทธญาณวิทยา = An Analysis the Process of the Five Aggregates According to Buddhist Epistemology

Author

พระแก้ว ฐิตสีโล (สุดเฉลียว)

Published

นครปฐม : มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2566

Language

Thai

Notes

วิทยานิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษากระบวนการของขันธ์ 5 ในพุทธปรัชญา (2) เพื่อศึกษาหลักพุทธญาณวิทยาที่สัมพันธ์กับกกระบวนการของขันธ์ 5 (3) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการของขันธ์ 5 ตามหลักพุทธญาณวิทยา ซึ่งเป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาจากคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาคือพระไตรปิฎก งานวิทยานิพนธ์ที่เกี่ยวข้องกับขันธ์ 5 เอกสารวิชาการทางพระพุทธศาสนามีหนังสือวิสุทธิมรรค เป็นต้น และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ใช้วิธีการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการใช้เหตุผลและให้เหตุผล แล้วนำเสนอผลการวิจัยด้วยวิธีการวิเคราะห์เขิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า ขันธ์ 5 เป็นการรวมส่วนประกอบของกระบวนการแห่งชีวิต ได้แก่ กาย ความรู้สึก ความจำได้หมายรู้ สิ่งปรุงแต่ง ความรู้แจ้ง (รูป,เวทนา,สัญญา,สังขาร,วิญญาณ) หรือเรียกอีกอย่างว่า รูปกับนาม ขันธ์ 5 มีความสำคัญในลักษณะที่ไม่เที่ยง เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ นำไปสู่การพิจารณาให้เห็นตามความเป็นจริงกับสิ่งที่เกิดขึ้น เพื่อจิตหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสาร หลักพุทธญาณวิทยาที่สัมพันธ์กับกระบวนการของขันธ์ 5 ได้แก่ รูปขันธ์ก่อให้เกิดความรู้เชิงรูปธรรม คือ ธาตุ 4 หรือมหาภูตรูป 4 ส่วนอีก 4 ขันธ์ก่อให้เกิดความรู้เชิงนามธรรม ได้แก่ เวทนาขันธ์ คือ ธรรมชาติแห่งการเสวยอารมณ์ที่เป็นไปในกาย รวมถึงสรรพสิ่งที่อยู่ภายนอกกาย สัญญาขันธ์ คือ ความรู้อาการและเครื่องหมายต่างๆ ที่ถูกรู้ได้โดยอาศัยอายตนะทั้ง 6 สังขารขันธ์ คือ ความรู้ในเจตนาเป็นตัวนำตกแต่งจิตให้ดีหรือชั่วหรือแบบกลางๆ วิญญาณขันธ์ คือ ความรู้แจ้งในอารมณ์ทางประสาทสัมผัสทั้ง 5 และทางใจ เมื่อนำหลักพุทธญาณวิทยาไปวิเคราะห์กระบวนการของขันธ์แล้ว ทำให้ทราบว่า สรรพสิ่งล้วนเกิดมาจากการปรุงแต่งหรือประกอบขึ้นจากธาตุทั้ง 4 คือ ดิน,น้ำ,ลม,ไฟ แต่ที่พิเศษกว่าสรรพสิ่งหรือสิ่งอื่น ได้แก่ มนุษย์ เพราะมนุษย์เป็นผู้ประกอบขึ้นจากดิน,น้ำ,ลม,ไฟ ซึ่งสามารถพบเห็นและ สัมผัสได้ทางประสาททั้ง 5 และยังมีองค์ประกอบสำคัญอีก 4 อย่าง คือ เวทนา, สัญญา, สังขาร, วิญญาณ ซึ่งเมื่อว่าตามหลักพุทธญาณวิทยาแล้วสามารถกล่าวได้ว่า เวทนา เป็นแดนก่อให้เกิดความรู้ในเรื่องความรู้สึกสุข ทุกข์ ความเจ็บปวด ความทรมาน การเสพเสวยอารมณ์, สัญญาเป็นแดนก่อให้เกิดความรู้เกี่ยวกับระบบความจำที่สามารถจำคน สัตว์ วัตถุ สิ่งของ และเหตุการณ์ต่างๆ ได้, สังขาร เป็นแดนก่อให้เกิดความคิดเกี่ยวกับตัวตน, ผู้อื่น ปรุงแต่งขึ้นเป็นร่างกาย และจิตใจรวมกัน หรือรวมหมายเอาความคิดด้วย และวิญญาณเป็นแดนก่อให้เกิดความรู้แจ้งในอารมณ์ มีจักขุวิญญาณ ความรู้อารมณ์ทางตาคือรู้รูปด้วยตา(การเห็น) โสตวิญญาณ,ความรู้อารมณ์ทางหู คือ ได้ยินทางหู (การได้ยิน) เป็นต้น The objectives of this thesis were: (1) to study the process of the Five aggregates in Buddhist philosophy (2) to study the Buddhist epistemology related to the process of the Five aggregates (3) to analyze the process of the Five aggregates according to Buddhist epistemology which was a documentary research by studying from Buddhist scriptures, the Tripitaka, Thesis works related to Khan 5, academic documents on Buddhism, including Visuddhimagga, etc., and related researches. By analyzing data using reasoning and giving reasons, then presented the research results using a descriptive analysis method. The results of the study found that: The Five aggregates was the integration of component of the life process, including corporeality, sensation, perception, mental formations , and enlighten (body, feeling, memory, thought, consciousness), also known as the form and the name. The Five aggregates was important in an impermanent manner, always changing, led to realistic consideration of what was happening for as to free the mind from the cycle of birth and dead. The principles of Buddhist epistemology related to the process of the Five aggregates were aggregate led to tangible knowledge: the Four Primary Elements, the other four aggregates created abstract knowledge were sensation: the nature of enjoying emotions that were in the body including things that were outside the body, perception: knowledge of sign and symptoms that could be realize to the six senses, mental formations: knowledge of intention was the guide to decorate the mind to be good or bad or neutral, and enlighten: awareness of emotions through the five senses and the mind. When applying Buddhist epistemology to analyzing the process of aggregate

Subjects

• ขันธ์ 5