หลักการปกครองที่ปรากฎในพระไตรปิฎก = The Governing Principles Appearing in Tipitaka

ตัวเล่มในห้องสมุด

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง

หลักการปกครองที่ปรากฎในพระไตรปิฎก = The Governing Principles Appearing in Tipitaka

ผู้แต่ง

วัฒนา ปัญญายุทธศักดิ์

พิมพ์ที่

นครปฐม : มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2567

ภาษา

ไทย

หมายเหตุ

ดุษฎีนิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อวิเคราะห์แนวคิด ทฤษฎีทั่วไปเกี่ยวกับการปกครอง 2) เพื่อวิเคราะห์หลักการปกครองที่ปรากฏในพระไตรปิฎก และ 3) เพื่อสร้างองค์ความรู้เกี่ยวกับหลักการปกครองที่ปรากฏในพระไตรปิฎก การวิจัยในครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยรวบรวมข้อมูลทางเอกสาร สัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 25 รูป/คน และจัดเวทีเสวนากลุ่ม จากผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 10 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ และวิเคราะห์ข้อมูลโดยวิธีพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1. แนวคิด ทฤษฎีทั่วไปเกี่ยวกับการปกครอง ในทางพระพุทธศาสนาการปกครองมีการนำหลักธรรมในพระพุทธศาสนาอันปรากฎในพระไตรปิฎกมาใช้ในการปกครอง ผู้ปกครองต้องมีการนำหลักการด้านคุณธรรมและจริยธรรมมาใช้ในการปกครอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ปกครองซึ่งปกครองด้วยรูปแบบราชาธิปไตยปรากฏมากมายในพระไตรปิฎกมาใช้ในการปกครองก็มีความสำคัญ อาทิเช่น พระมหากษัตริย์หรือพระราชาซึ่งเป็นผู้ปกครองมีความใกล้ชิดกับพระพุทธศาสนา ในฐานะพุทธบริษัทผู้ให้ความอุปถัมภ์บำรุงพระพุทธศาสนาในด้านต่าง ๆ ทั้งด้านปัจจัย 4 และการเผยแผ่หลักธรรมคำสอน จึงทำให้มีธรรมะมากมายซึ่งพระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ผู้ปกครองผู้เป็นพระมหากษัตริย์หรือพระราชาเหล่านั้น 2. หลักการปกครองที่ปรากฏในพระไตรปิฎก การนำหลักธรรมมาประยุกต์เข้ากับหลักการปกครองให้เป็นหลักการด้านการบริหาร ประกอบด้วย คือ หลักการบริหารตน หลักการที่สำคัญอันดับแรกก็คือจะต้องมีความสามารถในการบริหารตนเองได้ หากไม่มีความสามารถในการบริหารตนเองได้ ก็ยากที่จะบริหารบุคคลอื่นหรือองค์กรใด ๆ ให้ประสบความสำเร็จได้ ดังนั้นควรนำทศพิธราชธรรม คือ ทาน ศีล การบริจาค ความซื่อตรง ความอ่อนโยน ความเพียร ความไม่โกรธ ความไม่เบียดเบียน ความอดทน และความไม่คลาดธรรม มาใช้ปกครอง ในด้านกายวาจา ผู้ปกครองจะต้องบริหารตนให้เป็นผู้มีศีล คือ รู้จักควบคุมพฤติกรรมทางกายและวาจาของตนเองให้สุจริต อวิหิงสา คือ ไม่เบียดเบียนทำร้ายบุคคลอื่น และอวิโรธนะ คือ ไม่ประพฤติตนผิดจากธรรม ในด้านจิตใจ ผู้ปกครองจะต้องบริหารตนให้มีอาชวะ คือ มีจิตใจซื่อตรงและจริงใจไม่หลอกลวงประชาชน มัททวะ คือ มีจิตใจอ่อนโยนซึ่งจะทำให้แสดงออกมาเป็นผู้มีอัธยาศัยดีไม่เย่อหยิ่ง ตปะ คือ ไม่ยอมให้กิเลสตัณหาเข้ามาครอบงำจิตใจได้ อักโกธะ คือ ไม่ยอมให้ความโกรธอยู่เหนือจิตใจ และขันติ คือ มีความอดทนอดกลั้นต่อภารกิจที่ตนต้องรับผิดชอบความทุกข์ยากลำบากทางกายและใจ และอดทนต่ออำนาจของอคติ คือความลำเอียงต่าง ๆ ได้ หลักการด้านการบริหารคน ผู้ปกครองที่มีความรู้ความสามารถในด้านการบริหารจะต้องรู้จักใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ จะต้องรู้จักหลักการด้านการบริหารคนที่อยู่ภายใต้การปกครองของตนเอง ด้วยการสร้างสัมพันธ์ที่ดีต่อกันด้วยการปฏิบัติทศพิธราชธรรมและประกอบราชสังคหะ ผู้ปกครองควรเริ่มต้นจากปฏิบัติธรรมบางส่วนในทศพิธราชธรรม ได้แก่ ทาน คือ การบำเพ็ญตนเป็นผู้ให้ หรือทำงานเพื่อให้ผู้ถูกปกครองได้ ปริจจาคะ คือ การเสียสละประโยชน์สุขส่วนตน เพื่อประโยชน์สุขส่วนรวม ราชสังคหะ คือ หลักการสงเคราะห์ประชาชนของผู้ปกครองด้วย และหลักการด้านการบริหารงาน ผู้ปกครองก็ต้องเลือกบริหารงานของตนด้วยวิธีการที่ถูกต้องชอบธรรม เพราะฉะนั้น ในการปกครองรูปแบบราชาธิปไตย พระมหากษัตริย์ หรือพระราชาในฐานะผู้ปกครองก็จะต้องมีหลักการด้านการบริหารงานตามหลักการบำเพ็ญจักรวรรดิวัตรและการละเว้นอคติ สำหรับการบำเพ็ญจักรวรรดิวัตรนั้นก็คือการปฏิบัติหน้าที่ของนักปกครองผู้ยิ่งใหญ่ ที่เรียกว่า จักรวรรดิวัตร (ธรรมเนียมหรือหน้าที่ประจำของจักรพรรดิ) 5 ประการ ได้แก่ 1) ธรรมาธิปไตย คือการยึดถือหลักการความถูกต้องหรือกฎกติกาต่าง ๆ ที่ชอบธรรมเป็นใหญ่ในการดำเนินงาน 2) ธรรมมิการักขา คือการรักษาคุ้มครองคนที่อยู่ภายใต้การปกครองของตนให้อยู่เย็นเป็นสุข มิให้ได้รับผลกระทบจากการทำงานของตนเอง 3) มา อธรรมการ คือการป้องกันมิให้การดำเนินงานของตนเกิดความผิดพลาดหรือผลเสียแก่บุคคลต่าง ๆ หรือการป้องกันมิให้บุคคลอื่นทำงานผิดพลาดและสร้างความเสียหายแก่สังคมด้วยเช่นกัน 4) ธนานุประทาน คือการแบ่งปันผลประโยชน์แก่บุคคลต่าง ๆ ได้อย่างทั่วถึง และ 5) ปริปุจฉา คือการปรึกษาหาความรู้จากผู้ทรงคุณวุฒิหรือทรงคุณธรรม เพื่อตรวจสอบตนเองและดำเนินงานต่าง ๆ ได้อย่างถูกต้องชอบธรรม อคติ 4 คือความลำเอียง ได้แก่ (1 ) ฉันทาคติคือลำเอียงเพราะชอบ (2) โทสาคติคือลำเอียงเพราะชัง (3) โมหาคติคือลำเอียงเพราะหลง และ (4) ภยาคติ คือลำเอียงเพราะกลัว 3. การนำเสนอหลักการปกครองที่ปรากฎในพระไตรปิฎก ผ่านรูปแบบที่เรียกว่า APPE Model ประกอบด้วย A = Administration คือการบริหารงาน (หลักสัปปุริสธรรม 7, อปริหานิยธรรม 7, ธรรมาภิบาล), P = Performance คือ การปฏิบัติงาน (หลักอิทธิบาท 4, สังคหวัตถุ 4, อคติ 4, อกุศล