การวิเคราะห์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์มิลินทปัญหา = An Analysis of Buddhist Knowledge Appearing in the Milindapanha Scripture

ตัวเล่มในห้องสมุด

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง

การวิเคราะห์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์มิลินทปัญหา = An Analysis of Buddhist Knowledge Appearing in the Milindapanha Scripture

ผู้แต่ง

พระประมาณ วชิรญาโณ (สุทธิประภา)

พิมพ์ที่

นครปฐม : มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2566

ภาษา

ไทย

หมายเหตุ

วิทยานิพนธ์เรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา โครงสร้างและเนื้อหาในคัมภีร์มิลินทปัญหา 2) เพื่อศึกษาความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์มิลินทปัญหา และ 3) เพื่อวิเคราะห์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์มิลินทปัญหา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากคัมภีร์มิลินทปัญหา พระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือ เอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และอื่นๆ ผลการศึกษาพบว่า ประวัติความเป็นมา โครงสร้างและเนื้อหาในคัมภีร์มิลินทปัญหาทำให้รู้ว่า คัมภีร์มิลินทปัญหามีความสำคัญเป็นยอดแห่งคัมภีร์ทั้งปวงรองลงมาจากพระไตรปิฎก คัมภีร์มิลินทปัญหาเป็นคัมภีร์ที่เก่ากว่าหนังสือวิสุทธิมรรคประมาณ 500 ปี พระพุทธโฆษาจารย์ผู้รจนาวิสุทธิมรรคได้อ้างคัมภีร์มิลินทปัญหาเป็นหลักในการวินิจฉัยข้อธรรมวินัย ซึ่งนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนาได้ถือเป็นหลักฐานวินิจฉัยตัดสินพระธรรมวินัยมาแต่หลังพุทธปรินิพพานแล้วโดยมีโครงสร้างของคัมภีร์มิลินทปัญหาประกอบด้วยเนื้อหาแบ่งออกเป็น 6 ส่วน ดังนี้ (1) ปุพพโยค ว่าด้วยบุพพกรรมและประวัติของพระนาคเสนและพระเจ้ามิลินท์ (2) มิลินทปัญหา ว่าด้วยปัญหาเงื่อนเดียว (3) เมณฑกปัญหา ว่าด้วยปัญหาสองเงื่อน (4) อนุมานปัญหา ว่าด้วยเรื่องที่รู้โดยอนุมาน (5) ลักขณปัญหาว่าด้วยลักษณะแห่งธรรมต่าง ๆ และ (6) อุปมากถาปัญหา ว่าด้วยเรื่องที่จะพึงทราบด้วยอุปมา โดยมีลักษณะการถาม-ตอบปัญหาในคัมภีร์มิลินทปัญหาดังที่กล่าวแล้ว ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์มิลินทปัญหาเป็นรูปแบบของการแสวงหาทฤษฎีความรู้ตามแนวพุทธปรัชญามี 4 ข้อ คือ 1) ปัญญามองสิ่งทั้งหลายตามที่มันเป็น 2) ปัญญารู้เท่าทันสังขาร ธรรมดาว่าสังขารมีทั้งที่ประกอบด้วยสังขารที่ถูกปรุงแต่งและไม่ถูกปรุงแต่ง 3) ปัญญารู้เท่าทันสมมติบัญญัติ และ 4) ปัญญาในเรื่องสมมติบัญญัติเป็นปัญญาที่สร้างความสับสนให้การยึดติด (อุปาทาน) ส่วนความรู้มี 4 ระดับ คือ 1) ความรู้ระดับวิญญาณ 2) ความรู้ระดับสัญญา 3) ความรู้ระดับทิฏฐิหรือมโนภาพ และ 4) ความรู้ระดับอภิญญา เมื่อได้วิเคราะห์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์มิลินทปัญหาแล้ว ความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในคัมภีร์มิลินทปัญหาเป็นความรู้ที่อาศัยการกระทำเป็นหลัก แต่ในกรณีที่จะสามารถปฏิบัติได้ถูกต้องและถูกทางนั้นต้องอาศัยความเข้าใจที่ถูกต้องเสียก่อนกล่าวคือ เบื้องต้นของสรรพวิทยาการต่าง ๆ ล้วนต้องเริ่มต้นที่ความเชื่อ (ศรัทธา) ที่มีต่อวิทยาการนั้น ๆ แต่พุทธปรัชญามองว่า อาศัยเพียงความเชื่อเพียงอย่างเดียวย่อมไม่สามารถทำให้ถึงจุดสูงสุด คือ นิพพานได้ ยังต้องอาศัยความรู้ที่ทางพุทธปรัชญาเรียกว่า ปัญญาจึงจะสามารถเข้าถึงนิพพานได้ดังพระพุทธพจน์ว่า “ฌาน ย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่มีปัญญา ปัญญาก็ย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่มีฌาน ผู้มีทั้งฌานและปัญญานั่นแล จึงนับว่าอยู่ใกล้นิพพาน” ฉะนั้น พื้นฐานความรู้ทางพระพุทธศาสนา คือ ปัญญาที่ถูกฝึกฝนและอบรมดีแล้ว แต่คำว่า “ปัญญา” เป็นคำกลาง เพราะความรู้มีหลายขั้นหลายระดับ เช่นที่แบ่งเป็นโลกียะปัญญา และโลกุตระปัญญา เป็นต้น มีคำศัพท์หลายคำ ที่ใช้ในความหมายจำเพาะ เช่น ญาณ วิชชา วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปริญญา อภิญญา ปฏิสัมภิทา เป็นต้น This thesis has objectives as follows: 1) to study the background history, structures and contents of Milindapanha scripture 2) to study of Buddhist knowledge appearing in Milindapanha scripture, and 3) to analyze Buddhist knowledge appearing in the Milindapanha scripture. It is a qualitative research by studying from Milindapanha scripture, Tripitaka, commentaries, books, documents, related researches, etc. The results of the study found that: The history of structures and contents of the Milindapanha scripture revealed that the Milindapanha scripture was second in important to Tripitaka. The Milindapanha scripture was older than the Visuddhimagga about 500 years. Phra Buddhagosajarn, the educator of Visuddhimagga, referring to the Milindapanha scripture as the main reason for disciplinary matters. Buddhist sages considered as evidence to judge the Dhamma and Vinaya after the Buddha's Parinirvana. The structure of the Milindapanha scripture consisted of contents divided into 6 parts as follows: (1) Puppayoga, concerning the previous deed and history of Phra Nagasena and King Milinda, (2)Milindapanha, concerning one knot problem, (3) Menthakapanha, concerning two knot problems, (4) Anumanapanha, concerning an inferred inference, (5) Lakkhanapanha, concerning the characteristics of various virtues, and (6) Upamakathapanha, concern