ทฤษฎีคติชนวิทยา : วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน

ตัวเล่มในห้องสมุด

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง

ทฤษฎีคติชนวิทยา : วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน

ผู้แต่ง

ศิราพร ณ ถลาง รองศาสตราจารย์

ครั้งที่พิมพ์

พิมพ์ครั้งที่ 1

พิมพ์ที่

กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2548

ภาษา

ไทย

ISBN

9741333773

หมายเหตุ

โครงการเผยแพร่ผลงานทางวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บทนำ สถานภาพการศึกษาคติชนวิทยา สังเขปพัฒนาการและสถานภาพการศึกษาคติชนวิทยาในประเทศตะวันตก สังเขปพัฒนาการและสถานภาพการศึกษาคติชนวิทยาในประเทศไทย บทที่ 2 อนุภาคและแบบเรื่อง : การศึกษาความคิดสากลและความคิดเชิงวัฒนธรรม ดัชนีอนุภาคนิทานพื้นบ้าน วิธีวิทยาในการศึกษาความคิดที่เป็นสากลของมนุษย์ วิธีวิทยาในการศึกษาอนุภาคกับความคิดเชิงวัฒนธรรม ดัชนีแบบเรื่องนิทาานพื้นบ้าน วิธีวิทยาในการศึกษาแบบเรื่องนิทานพื้นบ้านเปรียบเทียบ กรณีศึกษา แบบเรื่องนางสิบสอง, กรณีศึกษา แบบเรื่องนิทานในปัญญสชาดก, กรณีศึกษา แบบเรื่องซิลเดอเรลลา-ปลาบู่ทอง, กรณีศึกษา แบบเรื่องนิทานสังข์ทอง, กรณีศึกษา แบบเรื่องตำนานสร้างโลก ตำนานข้าวและตำนานกบกินเดือนกินตะวัน ของชนชาติไทย บทที่ 3 ชีวิตการเดินทางของนิทาน:ทฤษฎีการแพร่กระจายการแตกเรื่องของนิทาน นักเล่านิทาน: ผู้มีส่วนกำหนด "ชีวิต" ของนิทาน ลักษณะความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในการแพร่กระจายของนิทาน กรณีศึกษาการแพร่กระจาย นิทานเรื่อวพระราม การแตกเรื่องของนิทาน กรณีศึกษาการแตกเรื่องจาก นิทานเรื่องสังข์ทอง ไปเป็นนิทานเรื่องอื่น ๆ การหยิบอนุภาคที่เป็นที่นิยมไป "แปลงกสาร" อนุภาคพระสังข์ออกมาช่วยแม่ทำงานบ้าน อนุภาคเสี่ยงพวงมาลัยเลือกคู่ อนุภาคการกินสัตว์เผือกแล้วทำให้เมืองล่ม บทที่ 4 ไวยากรณ์ของนิทาน: ทฤษฎีโครงสร้างนิทานของวลาดิมีร์ พรอพพ์ ความคิดเรื่องโครงสร้าง ทฤษฎีโครงสร้างนิทานของพรอพพ์ สมมติฐาน 4 ข้อในทฤษฎีโครงสร้างนิทานของพรอพพ์ ข้อสังเกตเพิ่มเติมเกี่ยวกับเงื่อนไขของลำดับเนื้อหาในนิทานที่มีหลายตอน กระบวนการการแปลงเป็นนิทานเรื่องต่างๆบนโครงสร้างเดียวกัน การประยุกต์ทฤษฎีโครงสร้างนิทานบองพรอพพ์กับนิทานในวัฒนธรรมอื่นๆ โครงสร้างนิทานอินเดียนแดง โครงสร้างนิทานจักรๆวงศ์ๆ โครงสร้างนิทานกำพร้า การประยุกต์ทฤษฎีโครงสร้างกับการวิเคราะห์สำนวนต่างๆของนิทานเรื่องเดียวกัน การประยุกต์ความคิดเรื่องโครงสร้างกับการศึกษาเปรียบเทียบนิทานเรื่อง กำพร้า ของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ การประยุกต์ความคิดเรื่องโครงสร้างกับการศึกษาเปรียบเทียบตำนาน/นิทานเรื่องต่างๆของชนชาติไท บทที่ 5 ภาษาของตำนานนิทานปรัมปรา: ทฤษฎีโครงสร้างของตำนานของโคลด เลวี่ -สเตราส์ ตำนานปรัมปรากับระบบคิดที่เป็นสากลของมนุษย์ วิธีสงสารและวิธีถอดรหัส "ภาษาของนิทานปรัมปรา" วิธีอ่านตำนานปรัมปรา วิธีส่งสารผ่านตำนานปรัมปรา วิธีถอดรหัสภาษาตำนานปรัมปรา ความคิดหลักของเลวี่-สเตราน์: คู่ตรงข้าม ตัวเชื่อมและการกลับหัวกลับหาง ความคิดแบบคู่ตรงข้าม ความคิดเรื่องตัวเชื่อม ความคิดเรื่อง "การกลับหัวกลับหาง" ตำนานเรื่อง อัสดีวาล: ตัวอย่างการวิเคราะห์โดยใช้ความคิดหลักทั้ง 3 เรื่อง ข้อมูลตำนานปรัมปราในสังคมวัฒนธรรมไทย-ไท ภาษาของตำนาน: สารจากตำนานปรัมปราไทย-ไท บทที่ 6 คติชนกับสังคม: ทฤษฎีบทบาทหน้าที่ของคติชนในสังคม บทบาทของคติชนในการอธิบายกำเนิดและอัตลักษณ์ของกลุ่มชนและพิธีกรรม ตำนานการอธิบายกำเนิดและอัตลักษณ์ของกลุ่มชนและพิธีกรรม ตำนานกับการอธิบายกำเนิดและอัตลักษณ์ของกลุ่มชน (Myth of Origin) และสถานภาพของคนในสังคม ตำนานกับการอธิบายพิธีกรรม (Myth and Ritual) บทบาทคติชนในการให้การศึกษา อบรมระเบียบสังคมและรักษามาตรฐานพฤติกรรมของสังคม บทบาทของคติชนในการถ่ายทอดเรื่องราวเกี่ยวกับ"ท้องถิ่น" ของตน บทบาทคติชนในการให้ความรู้และส่งเสริมปัญญา ขทบาทคติชนในการอบรมระเบียบสังคม ปลูกฝังค่านิยมและรักษาบรรทัดฐานทางพฤติกรรมในสังคม บทบาทคติชนในการเป็นทางออกให้กับความคับข้องใจของบุคคลอันเกิดจากกฎเกณฑ์ทางสังคม นิทานมหัศจรรย์กับการเป็นทางออกให้กับความรู้สึกขัดแย้งในครอบครัว คติชนกับการเป็นทางระบายความกดดันในใจอันเกิดจากกฎเกณฑ์ในสังคม บทที่ 7 แนวโน้มและกระแสคติชนศึกษาในปัจจุบัน การของขายของเขตคำว่า Folk และ Lore แนวโน้มการศึกษาบริบทของคติชนในฐานะ "การแสดง" และกระบวนการสื่อความหมาย (Performance and Communication) ตัวอย่างการบันทึกข้อมูลและการวิเคราะห์การเล่านิทานของอินเดียแดงผ่านาวาโฮในฐานะที่เป็น "การแสดง" ตัวอย่างการศึกษาคติชนของไทยในแนว Performance แนวโน้มความสนใจคติชนสมัยใหม่ (Modern Folklore) ประเด็นวิจัยทางคติชนวิทยาในปัจจุบัน: ข้อสังเกตจากบทความในวารสารคติชนวิทยา บทส่งท้าย บรรณานุกรม

หัวเรื่อง

• ศิราพร ณ ถลาง รองศาสตราจารย์
• คติชนวิทยา